و إذا السّماء کشطت

کَشط.

[ ک َ ]
(ع مص)

جل از پشت ستور برگرفتن،
یقال کشط الجل عن الفرس.

|| پوست شتر باز کردن.

|| برهنه کردن، منه قوله تعالی:

«و اذا السّماء کشطت»;

ای قُلِعَت کما یقلع السقف.

باز بردن چیزی از روی چیزی.

|| ستردن چنانکه حرفی یا کلمه ای را از نامه و کتابی.

و کتب الابیوردی الی الخلیفة و کتب علی رأسها الخادم المعادی فأمر الخلیفه بکشط المیم ورد القصة فبقیت الخادم العادی.
(یاقوت در معجم الادباء).

|| کشیدن ناخنه از روی چشم.

و إذا الجنّة أزلفت

اِزلاف.

[ اِ ]
(ع مص)

نزدیک گردانیدن.
نزدیک کردن.
نزدیک آوردن.

|| جمع کردن.
فراهم آوردن.

|| واجب شدن.

و إذا الجحیم سعّرت

تسعیر.

[ ت َ]
(ع مص)

نرخ نهادن.
قرار دادن نرخ برای چیزی.

|| آتش نیک افروختن.
آتش افروختن.
برافروختن آتش.

|| برانگیختن حرب.
برانگیختن جنگ.

|| متفق شدن گروه بر نرخی.

|| تعمیم یافتن شرّ در قومی.

سعرالقوم شراً;
عمهم به.
قال الجوهری:
و لایقال اسعرهم.

عليٌّ حبُّهُ جُنَّةٌ

قَسیمُ النّارِ وَ الجَنَّةِ

وَصيُّ المُصطَفی حَقّاً

إمامُ الإنسِ و الجِنَّةِ

إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ (1)

كُوِّرَتْ‏، أي: [جمع‏] ضوؤها [و لف كما تلف العمامة].

تکویر.

[ ت َ ]
(ع مص)

عمامه در سر بستن.
پیچیدن دستار بر سر.

|| در هم پیچیدن.
درپیچیدن هر چیزی.

|| گرد کردن کالا و بستن آن.
کالا بر هم نهادن.
بر هم نهادن کالا.
گرد کردن و فراهم آوردن رخت را و بستن آن.

|| انداختن،
یقال:
طعنه فکوره;
ای القاه
یا به نیزه زده انداختن.
یقال:
کورت الرجل;
اذا طعنته فالقیته مجتمعاً.
بیوکندن (بیفکندن).

|| بر زمین افکندن در کشتی و جز آن.

|| کندن.

|| رنگ گردانیدن.

|| به زور چیزی درآوردن.

|| پوشانیدن.

|| فرو گرفتن.

|| زیادت کردن.

|| درآوردن شب را در روز و روز را در شب.
قوله تعالی:
یکور اللیل علی النهار و یکور النهار علی اللیل;
ای یغشی اللیل علی النهار و یغشی النهار علی اللیل او ینقص من احدهما و یزید علی الاخر.

|| قوله تعالی:
اذا الشمس کورت ...;
ای ذهب ضؤها...

مواظب.

[ م ُ ظِ ]
(ع ص)

پیوسته در کار.
مواکظ.
مداومت کننده.
مشغول و ملازم و پیوسته در کار و ثابت و پایدار و متوجه و مراقب.
مشرف.
مراقب.
بر کاری دایم ایستاده.
معاود.

مواظباً.

[ م ُ ظِ بَن ]
(ع ق)

دایماً و علی الدوام و همیشه و همواره و پیوسته.
مشرفاً.
مراقباً.
و رجوع به مواظب شود.

مواظبت.

[ م ُ ظَ / ظِ ب َ ]
(از ع، اِمص)

پیوستگی و مراقبت و همیشگی و مداومت.
ملازمت و توجه و اشتغال.
پیوسته بودن بر کاری.
لازم گرفتن.
محافظت.
مراقبت.
تیمار داشتن.

در صبر و مواظبت تو خیره مانده بودم.
(کلیله و دمنه).

صواب آن است که بر مواظبت و ملازمت اعمال خیر ... اقتصار نمایم.
(کلیله و دمنه).

مواظبت بر کسب هنر چنان میل افتاده بود که از مباشرت اشغال و ملابست اعمال اعراض کلی می نمودم.
(کلیله و دمنه).

روزگار خود را در مواظبت دفاتر و محابر و محاضر و منابر می گذاشت.
(ترجمۀ تاریخ یمینی).

تقصیر و تقاعدی که در مواظبت خدمت بارگاه خداوندی می رود.
(گلستان).

و رجوع به مواظبة شود.

- مواظبت کردن;
مراقبت کردن.
محافظت کردن.
مداومت داشتن.
پیوسته بر آن بودن.

به صواب آن لایقتر که بر معالجت مواظبت کنی.
(کلیله و دمنه).

تثبیة;
مواظبت کردن در کاری.

- مواظبت نمودن;
مواظبت کردن.
مراقبت و محافظت داشتن.
مداومت داشتن.
مداومت داشتن در امری.

در کتب طب آورده اند که فاضلترین اطبا آن است که بر علاج از جهت ثواب آخرت مواظبت نماید.
(کلیله و دمنه).

بر مطالعت آن مواظبت نمودی.
(کلیله و دمنه).

هرکه از فیض آسمانی و عقل غریزی بهره مند شد و بر کسب هنر مواظبت نمود ... آرزوهای دنیا بیابد و در آخرت نیکبخت گردد.
(کلیله و دمنه).

همچون آن جادویی باشم که بر آن نابکاری مواظبت می نماید.
(کلیله و دمنه).

در طاعت و مطاوعت ایشان به قدر استطاعت و... مواظبت نماید.
(سندبادنامه).

لواحة.

[ ل َو وا ح َ ]
(ع ص)
سخت رنگ روی گرداننده و سیاه کننده.
(منتخب اللغات)

و ما اءَدراک ما سقر.
لاتبقی و لاتذر.
لواحة للبشر.

لواح.

[ ل ُ ]
(ع مص)
تشنه شدن.
(تاج المصادر).

لوح.
لؤوح.
(منتهی الارب ).

 زَيْد بن عليّ

(79 - 122 ه.ق. 698 - 740 م.)

زيد بن علي بن الحسين بن علي بن أبي طالب:

الإمام،
أبو الحسين
العلويّ الهاشمي القرشي.
و يقال له «زيد الشهيد»
عدّه الجاحظ من خطباء بني هاشم.
و قال أبو حنيفة:
ما رأيت في زمانه
أفقه منه
و لا أسرع جوابا
و لا أبين قولا.
كانت إقامته بالكوفة،
و قرأ على
واصل بن عطاء (رأس المعتزلة)
و اقتبس منه علم الاعتزال.
و أشخص إلى الشام،
فضيق عليه هشام بن عبد الملك،
و حبسه
خمسة أشهر.
و عاد إلى العراق
ثم إلى المدينة،
فلحق به بعض أهل الكوفة
يحرضونه على قتال الأمويين،
و رجعوا به إلى الكوفة
سنة 120 ه.ق.،
فبايعه
أربعون ألفا
على الدعوة إلى
الكتاب و السنة،
و جهاد الظالمين،
و الدفع عن المستضعفين،
و إعطاء المحرومين،
و العدل في قسمة الفي‏ء،
ورد المظالم،
و نصر أهل البيت.
و كان العامل على العراق يومئذ
يوسف بن عمر الثقفي،
فكتب إلى
الحكم بن الصلت
و هو في الكوفة
أن يقاتل زيدا،
ففعل.
و نشبت معارك
انتهت بمقتل زيد،
في الكوفة،
و حمل رأسه إلى الشام
فنصب على باب دمشق.
ثم أرسل إلى المدينة
فنصب عند قبر النبي صلّى الله عليه و سلم
يوما و ليلة،
و حمل إلى مصر فنصب بالجامع،
فسرقه أهل مصر و دفنوه.
و وقف المجمع العلمي
في ميلانو
مؤخرا على
«مجموع في الفقه - ط»
رواه أبو خالد الواسطي
عن زيد بن علي،
فإن صحت النسبة
كان هذا الكتاب
أول كتاب دوّن في الفقه الإسلامي،
و مثله «تفسير غريب القرآن - خ»
و لا بد من التثبت من صحة نسبته إليه.
و إلى صاحب الترجمة نسبة الطوائف
«الزيدية»
و لإبراهيم ابن محمد الثقفي
المتوفى سنة 283 كتاب
«أخبار زيد بن علي»
و مثله للجلودي.
و مثله أيضا لابن بابويه القمي.

أَبُو حَمْزَة الثُّمالي

(000 - 150 ه.ق. 000 - 767 م.)

ثابت بن دينار
الثمالي
الأزدي بالولاء،
أبو حمزة:

من رجال الحديث

الثقات عند الإمامية.

و روى عنه بعض أهل السنّة.

و هو من أهل الكوفة.

قتل ثلاثة من أولاده

مع «زيد بن علي بن الحسين».

و كان الرضا (علي بن موسى) يقول:

هو لقمان زمانه.

و كان أبوه مولى للمهلب بن أبي صفرة.

له كتاب في «تفسير القرآن»

و كتاب «الزهد»

و كتاب «النوادر».