ابومِخنَف لوط بن یحیی

ابومِخنَف
لوط بن یحیی
بن سعید بن مِخنَف بن سلیم
الازدی.
و مخنف بن سلیم
جد ابومخنف از اصحاب علی علیه السلام بود
و از رسول صلوات الله علیه روایت کند.
و ابن الندیم گوید:
به خط احمد بن الحارث الخزاز خواندم که علماء گفته اند که
در اخبار و فتوحات عراق ابومخنف بر دیگران برتری دارد ...
و طبری عمدۀ مطالب کتب او را در تاریخ خود نقل کرده است .
لیکن اصل هیچیک از مؤلفات ابومخنف بدست نیامده است
و کتابها که بدو نسبت کنند مجهول و برساختۀ متأخرین باشد
و یاقوت در معجم الأدباء گوید:
مخنف بن سلیمان
از اصحاب علی علیه السلام بود
و از رسول روایت داشت
و صاحب تصانیف است در فتوح و حروب اسلام .
ویحیی بن معین گوید:
او کوفی است
و حدیث او به چیزی نیست .
وفات او به سال ١٥٧ ه.ق بود.
و محدث استرابادی در منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال گوید:
مردم شیعی را برخلاف اهل سنت بر نقل و روایت وی وثوقی تمام است .
علامۀ حلی گوید:
ابومخنف رضی الله عنه
شیخ من اصحاب الاخبار بالکوفة
و وجههم
و کان یسکن الی ما یرویه .
لکن عامه را بعلت شیعی بودن ابومخنف بر روایات وی اعتمادی نیست .
فیروزآبادی گوید:
لوط بن یحیی
اخباری شیعی
تألف من نقله السیر، متروک .
و دارقطنی گوید:
اخباريّ ضعیف .
و مجلسی در بحار وی را از علمای جماعت گمان برده است
و بی شک بر اصلی نیست .
و ابوعمر کشی
ابومخنف را از اصحاب امیرالمؤمنین علی علیه السلام گفته است
و آن نیز براساسی نباشد
چنانکه شیخ ابوجعفر طوسی در رجال خود گوید:
و عندی انّ هذا غلط
لانّ لوط بن یحیی لم یلق امیرالمؤمنین
و کان ابوه یحیی من اصحابه .
و آنچه متفق علیه خاصه است این است که
ابومخنف از اصحاب ابوعبدالله جعفر بن محمد الصادق بوده .
و نجاشی گوید:
گروهی گفته اند که
ابومخنف از اصحاب ابوجعفر محمد بن علی الباقر علیه السلام است
و آن درست نباشد.
و بعضی گفته اند که
جدّ اعلای وی مخنف نیز
درک خدمت علی بن ابیطالب علیه السلام کرده
و در خلافت آن حضرت حکومت اصفهان داشته است ...
و ابن الندیم کتب ذیل را بدو نسبت کند:
... مقتل الحسین علیه السّلام ...

***

از لغت نامۀ علّامه عليّ أکبر دهخدا رحمة الله علیه

***

به کتابی که در آن شرح قتل حسین بن علی (ع) کنند
و کتابی که دربارۀ واقعۀ کربلا تألیف شده باشد میگویند«مَقتل».
در حال حاضر کتاب «مقتل الحسین» نوشتۀ «أبومِخنَف»
قدیمیترین مقتل محسوب میشود.