از جناب شیخ علاءالدّولۀ سمنانی
رحمة الله تعالی علیه رحمةً واسعةً
وفات در قرن هشتم هجری قمری
مدفون در روستای «صوفی آباد»
در نزدیکی شهر «سمنان»

صد خانه  اگر به طاعت آباد کُنی
زان بِه نبُوَد که خاطری شاد کُنی

گر بنده کُنی به لُـطـف آزادی را
بِـه زانکه هـزار بـنده آزاد کُـنی

زندگانی چو نیست جُز یک بار
قدر باید شناختن ناچار

 هیچ کس ابنِ هیچ کس

 روزی شیخِ ما - قدّس الله روحه العزیز - به تعزیتی میرفت.
 مُعرِّفان پیشِ شیخ آمدند و
 خواستند که آواز برآرند چنان که رسمِ ایشان باشد و
 القابِ او  برشمرند.
 چون شیخ را بدیدند ، فروماندند که چه گویند.
 از مریدانِ شیخ پرسیدند که :
 شیخ را چه لقب گوییم ؟
 شیخ ، آن فروماندنِ ایشان بدید.
 گفت :
 درروید و آواز دهید که هیچ کس ابنِ هیچ کس را راه دهید.
 همۀ بزرگان ، سَر  برآوردند. شیخ را دیدند که میآمد.
 همه را وقت ، خوش گشت و بگریستند.

آدمی ، فَربه  شود  از راهِ گوش

  آدمـی ، فَربه  شـود  از راهِ گـوش
  جانور، فربه  شود از حَلق و نوش

مثنوی معنوی
دفتر ششم

 صبر

  ثَمَرَةُ الصَّبرِ ،  نَجحُ الظَّفَرِ .

*******

  دَوَاءُ الدَّهرِ ، الصَّبرُ عَلَيهِ .

*******

 صَبراً عَلَی مَجَامِرِ الکِرَامِ .

*******

 صَبراً وَ إن کَانَ قَـتـراً .

*******

  صَبراً أَتَانُ فَالجِحَاشُ حُولُ .

*******

  أَصبَرُ مِن حِمَارٍ .

*******

  أَصبَرُ مِن ضَبٍّ .

*******

  أَصبَرُ مِن الوَدِّ عَلَی الذُّلِّ .

*******

  صَبرُ سَاعَةٍ أَطوَلُ لِلرَّاحَةِ .

*******

  الصَّبرُ مِفتَاحُ الفَرَجِ .

*******

  صَبرُکَ عَن مَحَارِمِ اللهِ ،
  أَیسَرُ مِن صَبرِکَ عَن عَذَابِ اللهِ .

*******

 آنـجا که بُوَد شکستگیـها
 صبر ست کلیدِ بستگیـها
 امیر خسرو دهلوی رحمه الله [ قرن هشتم ه.ق ]

*******

 مِن بَعد ، حکایت نکُنم ، تلخیِ هجــران
 آن میوه که از صبر بَر آمد شِکری بود
 شیخ شیراز رحمه الله [ قرن هفتم ه.ق ]

*******

 زِ دانـــا شـنـیـدم  یــــکی داستــان
 خِــرَد شُد بدینـــگونه  همـــداستان
 کــه آهسته دل کــی پشیمان شود ؟
 هم آشفته را ، هوش و دَرمان شود
 شتاب و بدی ، کارِ اهــریمن  ست
 پشیمانی و ، رنجِ جـــان و تن ست
 حکیم فردوسی رحمه الله [ قرن پنجم ه.ق ]

*******

 آهسته برو ، همیشه برو .

*******

 رَهرو  آن نیست که گه تند و گهی خسته رَوَد
 رَهـرو آن ســت که  آهسته  و  پـیـوسته  رَوَد

*******

 مَعَ التَّثَبُّتِ تَكونُ السَّلامَةُ ،
 وَ
 مَعَ العَجَلَةِ تَكونُ النَّدامَةُ .

*******

 قضــا  رفت و قــلم بنوشت فَــــرمان
 تو را جُز صبر کردن چیست درمان؟

 در مثنویِ «ویس و رامین»
 سرودۀ فخرالدّین اسعد گرگانی رحمه الله
 در قرن پنجم ه.ق

*******

 «مَکتَبی» صبر کُن به هر سوزی
 کـــــــز پِیِ هــر شـبی بُــوَد روزی
 آفــــریـنندۀ  خـــــزان  و  بــــهار
 نـوش با نـیش سـاخت گُـل با خـار
 راحـت  اندر مُــقابـلِ رنـــج ست
 اژدها در مـقابـل گـــــــــنـج ست
 هـــــــر غمی سَر به شادیی دارد
 هـــــــر جَـبَـل رَه به وادیی دارد
 سرودۀ «مکتبی شیرازی» رحمه الله
 وفات در قرن دهم ه.ق

  عُـمـر بر اُمیدِ فَردا میرود
  غافلانه سوی غوغا میرود
 
  روزگارِ خویش را امروز دان
  بنگرش تا در چه سودا میرود

  گه به کیسه، گه به کاسه، عُمر رفت
  هر نَفَس، از کیسۀ ما میرود
 
  مرگ، یک یک میـبَرَد  وز هـیـبـتـش
  عاقلان را رنگ و سیما میرود
 
  مرگ، در ره ایستاده، منتظر
  خواجه بر عزمِ تماشا میرود

  مرگ از خاطر، به ما، نزدیکتر
  خاطرِ غافل کجاها میرود

  تن مَپَروَر، زانکه قُربانی ست،  تن
  دل بپرور، دل به بالا میرود

  چرب و شیرین کم دِه این مُردار را
  زانکه  تن پَروَرد  رُسوا میرود

  چرب و شیرین دِه زِ حِکمت ، روح را
  تا قوی گردد، که آن جا میرود

  حکمتت از شه صلاحُ الدّین رسد
  آنکه، چون خورشید، یکتا می رود

بمیرید بمیرید در این عشق بمیرید                               در این عشق چو مردید همه روح پذیرید

بمیرید بمیرید و زین مرگ مترسید                               کز این خاک برآیید سماوات بگیرید

بمیرید بمیرید و زین نفس ببرید                                  که این نفس چو بندست و شما همچو اسیرید

یکی تیشه بگیرید پی حفره زندان                                چو زندان بشکستید همه شاه و امیرید

بمیرید بمیرید به پیش شه زیبا                                    بر شاه چو مردید همه شاه و شهیرید

بمیرید بمیرید و زین ابر برآیید                                   چو زین ابر برآیید همه بدر منیرید

خموشید خموشید خموشی دم مرگست                            هم از زندگیست اینک ز خاموش نفیرید

  ناکس چو به عَیّوق رسد پستش گیر
  آزاده اگـر فـرو فـتـد دسـتـش گـیـر
  مست ار ادبی نمود ، هشیارش دان
  هشیار که بی ادب بُوَد ، مستش گیر

ای دل چه اندیشیده ای در عُذرِ آن تقصیرها ؟
زان سوی او چندان وفا ، زین سوی تو چندین جفا

زان سوی او چندان کرم، زین سو خِلاف و بیش و کم
زان سوی او چندان نِعَم، زین سوی تو چندین خطا

زین سوی تو چندین حسد، چندین خیال و ظنِّ بد
زان سوی او چندان کشش، چندان چشش، چندان عطا

چندین چشش از بهر چه ؟ تا جانِ تلخت خوش شود
چندین کشش از بهر چه ؟ تا دررسی در اولیا

از بد پشیمان میشوی ، الله گویان میشوی
آن دَم تو را او میکشد تا وارَهاند  مَر  تو را

از جُرم ترسان میشوی وز چاره پُرسان میشوی
آن لحظه ترساننده را با خود نمیـبینی چرا ؟

گر چشمِ تو بربست او ، چون مُهره ای در دستِ او
گاهی بغلطاند چنین ، گاهی ببازد در هوا

گاهی نهد در طبعِ تو سودای سیم و زر و زن
گاهی نهد در جانِ تو نورِ خیالِ مُصطفی

این سو کشان سوی خوشان ، وان سو کشان با ناخوشان
یا بگذرد یا بشکند کشتی در این گرداب ها

چندان دعا کن در نهان ، چندان بِنال اندر شَبان
کز گنبدِ هفت آسمان ، در گوشِ تو آید صدا

بانگِ شعیب و ناله اش ، وان اشکِ همچون ژاله اش
چون شد زِ حدّ ، از آسمان ،  آمد سحرگاهش ندا :

گر مُجرمی  بَخشیدَمَت ، وز جُرم ، آمُرزیدَمَت
فردوس خواهی ، دادَمَت ، خامُش ، رها کن این دعا

گفتا : نه این خواهم نه آن ، دیدارِ حقّ خواهم عیان
گر هفت بحر آتش شود ، من درروم بهرِ لِقا

گر راندۀ آن مَنظَرم ، بست ست از او چشمِ تَرَم
من در جحیم اولیترم ، جنّت نشاید  مَر  مرا

جنّت مرا بی روی او ، هم دوزخ ست و هم عدوّ
من سوختم زین رنگ و بو ، کو فرِّ انوارِ بقا ؟

گفتند : باری کم گری ، تا کم نگردد مُبصِری
که چشم نابینا شود ، چون بگذرد از حدّ بُکا

گفت : ار دو چشمم عاقبت ، خواهند دیدن آن صفت
هر جزوِ من چشمی شود ، کی غم خورم من از عَمی ؟

ور عاقبت این چشمِ من ، محروم خواهد ماندن
تا کور گردد آن بصر ، کو نیست لایق دوست را

اندر جهان هر آدمی باشد فِدای یارِ خود
یارِ یکی اَنبانِ خون ، یارِ یکی شمسِ ضیا

چون هر کسی درخوردِ خود یاری گُزید از نیک و بَد
ما را دریغ آید که خود ، فانی کنیم از بهرِ  لا

روزی یکی همراه شد ، با بایزید اندر رَهی
پس بایزیدش گفت : چه پیشه گزیدی ای  دَغا ؟

گفتا که : من خربنده ام ، پس بایزیدش گفت : رو
یا ربّ ، خَرَش را مرگ دِه ، تا او شود بندۀ خُدا