ناجِر

هر ماهی از ماههای تابستان زیرا شتر در این ماهها تشنه میشود.
ماه رجب یا ماه صفر و هر ماهی که در تابستان آید بوقت تشنگی شتر.
ماهی که در گرما آید و تابستان که بغایت گرم باشد.
نامی است صفر را.
نام ماه صفر به جاهلیت.
باز پسین روز از ماه.

تاریخ ولادت و شهادت حضرت هادي علیه السّلام

في المصباح للكفعمي‏ :

وُلِدَ (ع) يَوْمَ الْجُمُعَةِ ثَانِيَ رَجَبٍ وَ قِيلَ خَامِسَهُ سَنَةَ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ وَ مِائَتَيْنِ
فِي أَيَّامِ الْمَأْمُونِ
أُمُّهُ سُمَانَةُ
نَقْشُ خَاتَمِهِ :
حِفْظُ الْعُهُودِ مِنْ أَخْلَاقِ الْمَعْبُودِ
كَانَتْ لَهُ سُرِّيَّةٌ لَا غَيْرُ
وَ كَانَ لَهُ خَمْسَةُ أَوْلَادٍ
وَ تُوُفِّيَ يَوْمَ الْإِثْنَيْنِ ثَالِثَ رَجَبٍ سَنَةَ أَرْبَعٍ وَ خَمْسِينَ وَ مِائَتَيْنِ
سَمَّهُ الْمُعْتَزُّ
وَ بَابُهُ عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ.

المُعتَزُّ بِالله. محمد بن المتوکل مکنی به ابوعبدالله (٢٥٥ - ٢٣٣ ه.ق.) سیزدهمین خلیفۀ عباسی. وی به سال ٢٥٢ ه.ق. به خلافت رسید.

مُعتَزُّبِالله. ابوعبدالله محمد بن متوکّل سیزدهمین خلیفۀ عباسی، به سال ٢٥٢ ه.ق. پس از خلع مستعین به وسیلۀ غلامان ترک، در سامره با وی بیعت شد
[ در عهد خلافت مستعین شورشهای بسیاری در سرزمین خلافت رخ داد از جمله برخی از مردم شورشی توانستند المعتز را که در سامراء زندانی بود از زندان رها سازند و با او بیعت کنند و برای کشتن المستعین روانۀ بغداد گشتند]
اما کار معتزّ نیز با ترکها پیش نرفت و روز به روز غلامان ترک بر قدرت خود میـافزودند و نتیجۀ همۀ آنها ضعف خلیفه و غارت شدن اموال و آشفته شدن ولایات بود. در زمان خلافت معتزّ یعقوب لیث در خراسان و کرمان قوّت گرفت و طاهریان را برانداخت. مصر را نیز غلام ترکی به نام احمد بن طولون به وسیلۀ بایکباک (بایک بگ) حاجب ترکِ خلیفه به دست آورد و با ایجاد خاندان طولونی، مصر نیز از قلمرو خلافت بغداد بیرون رفت. بغای صغیر سردار ترک به دست غلامان مغربی یعنی بربرهای خلیفه افتاد و به قتل رسید و غلامان ترک به سرداری صالح پسر وصیف شوریدند و معتزّ را گرفتند و به سال ٢٥٧ ه.ق. با شکنجه و گرسنگی او را کشتند. معتزّ ٢٤ سال عمر کرد و مدت خلافتش سه سال و چند ماه بود. از وقایع زمان معتزّ رحلت «امام عليّ النّقيّ (ع)» است که در سال ٢٥٤ در سامره وقوع یافت.

ابویعقوب السکاکي

یاقوت در معجم الادباء گوید : ابویعقوب سکاکی از اهل خوارزم علامه و امام در عربیّت و معانی و بیان و ادب و عروض و شعر و متکلم و فقیه و متفنن در علوم بسیار و او یکی از افاضل عصر است که آوازه و ذکر او به همه جا رسیده است. مولد او به سال ٥٥٤ ه.ق. بود و کتاب «مفتاح العلوم» تصنیف کرد در دوازده علم در غایت حسن و نیکویی و جز آن نیز او را کتابها ست و امروز به بلدۀ خوارزم در حیات است.

امام سكاكى‏ از فضلاى روزگار و علماى عاليمقدار است ... گويند در اوايل حال به آهنگرى مشغول بود ... به مدرسه رفت و در آن وقت سى سال از عمر وى گذشته بود مدرس با او خطاب كرد كه شايد خاطر تو به تعليم علم مسامحت ننمايد اول تو را امتحان كنم و اين مسئله كه از مسائل اجتهاديه شافعي ست به او تعليم نمود كه « قال الشيخ جلد الكلب يطهر بالدباغة » سكاكى هزار نوبت اين مسئله را تكرار كرده چون روز ديگر به حوزۀ درس حاضر شد مدرس با او گفت كه درس گذشته را بيان نماى سكاكى‏ بر زبان آورد كه « قال الكلب جلد الشيخ يطهر بالدباغة » مردم آغاز خنده نمودند استاد ايشان را منع كرده كلمه ديگر او را تعليم نموده سكاكى‏ ده سال رنج بسيار برد و كارى نتوانست ساخت لاجرم دلتنگ شده روى به صحرا و كوه نهاد، روزى در كوهها ميگشت بموضعى رسيد كه قطرات آب از بالا ميچكيد سوراخى در دل حجر كرده بود سكاكى‏ آن حال را ملاحظه نموده با خود گفت آخر دل تو از سنگ سخت‏تر نخواهد بود همان لحظه مراجعت نموده به عزمى ثابت و نيتى راسخ به تحصيل اشتغال نمود لاجرم خداوند جل ذكره ابواب علوم بر روى او مفتوح ساخته و از امثال و اقران گوى مسابقت درربود گويند مدت سى سال تحصيل‏ نمود. 

السَّكَّاكي (555 - 626 ه.ق. 1160 - 1229 م.) يوسف بن أبي بكر بن محمد بن علي السكاكي الخوارزمي الحنفي أبو يعقوب، سراج الدين: عالم بالعربية و الأدب. مولده و وفاته بخوارزم. من كتبه «مفتاح العلوم» و «رسالة في علم المناظرة».

رَجَبُ الأَصَمُّ

اما وجه تسميه « أَصَمّ » این است كه اعراب خود را در اين ماه از قتال باز میـداشتند و آواز سلاح در اين ماه به گوش كسى نمیـرسد.

نامیست ماه رجب را، و کذلک أَصَنّ.
رجب الأصمّ یا شهرالله الأصمّ ; ماه رجب.
تازیان ماه رجب را شهرالله الأصمّ خواندندی زیرا در آن ماه آواز فراخواندن به جنگ مانند « ای فلان به جنگ گرای » شنیده نمیشود و هم آوای شیهۀ اسب و کشیدن شمشیر از نیام در این ماه به گوش نمیرسد زیرا آنان در این ماه به سبب بزرگداشت آن از جنگ دست بازمیداشتند.
نام ماه رجب اندر جاهلیّت عرب.
شهرالله الأصمّ عبارت از ماه رجب است زیرا که در او قتال حرام بود و آواز دادخواه و آواز سلاح شنیده نمیشود.
ماه رجب که از ماههای حرام است و فریاد مستغیث و جنبش جنگ و بانگ سلاح در این ماه شنیده نمیشود.

توصیه و سفارش به سکوت

رَاحَةُ الْإِنْسَانِ فِي حَبْسِ اللِّسَانِ.

سُكُوتُ اللِّسَانِ سَلَامَةُ الْإِنْسَانِ.

حِفظُ اللِّسانِ راحَةُ الإنسان‏ِ.

راحَةُ الإنسانِ في حِفظِ اللِّسان‏ِ.

...عَنْ «كَافُورٍ الْخَادِم» ...
كَانَ فِي الْمَوْضِعِ مُجَاوِرِ الْإِمَامِ الهادي (ع)
مِنْ أَهْلِ الصَّنَائِعِ صُنُوفٌ مِنَ النَّاسِ
وَ كَانَ الْمَوْضِعُ كَالْقَرْيَةِ
وَ كَانَ « يُونُسُ النَّقَّاشُ »
يَغْشَى سَيِّدَنَا الْإِمَامَ (ع) وَ يَخْدُمُهُ‏
فَجَاءَهُ يَوْماً يَرْعُدُ فَقَالَ :
يَا سَيِّدِي أُوصِيكَ بِأَهْلِي خَيْراً
قَالَ (ع) :
وَ مَا الْخَبَرُ ؟
قَالَ :
عَزَمْتُ عَلَى الرَّحِيلِ
قَالَ (ع) :
وَ لِمَ يَا يُونُسُ ؟ - وَ هُوَ (ع) مُتَبَسِّمٌ -
قَالَ :
قَالَ : «مُوسَى بْنُ بغا» وَجَّهَ إِلَيَّ بِفَصٍّ لَيْسَ لَهُ قِيمَةٌ
أَقْبَلْتُ أَنْ أَنْقُشَهُ
فَكَسَرْتُهُ بِاثْنَيْنِ
وَ مَوْعِدُهُ غَداً
وَ هُوَ مُوسَى بْنُ بغا
إِمَّا أَلْفُ سَوْطٍ أَوِ الْقَتْلُ
قَالَ (ع) :
امْضِ إِلَى مَنْزِلِكَ إِلَى غَدٍ فَمَا يَكُونُ إِلَّا خَيْراً
فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ، وَافَى بُكْرَةً يَرْعُدُ، فَقَالَ :
قَدْ جَاءَ الرَّسُولُ
يَلْتَمِسُ الْفَصَّ
قَالَ (ع) :
امْضِ إِلَيْهِ، فَمَا تَرَى إِلَّا خَيْراً
قَالَ : وَ مَا أَقُولُ لَهُ يَا سَيِّدِي ؟
قَالَ (ع) :
فَتَبَسَّمَ، وَ قَالَ (ع) : امْضِ إِلَيْهِ،
وَ اسْمَعْ مَا يُخْبِرُكَ بِهِ،
فَلَنْ يَكُونَ إِلَّا خَيْراً
قَالَ :
فَمَضَى وَ عَادَ يَضْحَكُ قَالَ :
قَالَ لِي يَا سَيِّدِي : الْجَوَارِي اخْتَصَمْنَ
فَيُمْكِنُكَ أَنْ تَجْعَلَهُ فَصَّيْنِ
حَتَّى نُغْنِيَكَ
فَقَالَ سَيِّدُنَا الْإِمَامُ (ع) :
اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ إِذْ جَعَلْتَنَا مِمَّنْ يَحْمَدُكَ حَقّاً.
فَأَيْشٍ قُلْتَ لَهُ ؟
قَالَ :
قُلْتُ لَهُ : أَمْهِلْنِي حَتَّى أَتَأَمَّلَ أَمْرَهُ كَيْفَ أَعْمَلُهُ
فَقَالَ (ع) : أَصَبْت‏َ

**********

در کتاب «الأمالي»
أثر شیخ طوسي (ره)
متوفّی در قرن 5 ه.ق.
صفحۀ 288

هادی از القاب امام علي النقي (ع) امام دهم است. تولدش به روایت اکثر اهل خبر در نیمه های ماه رجب در سنۀ اربع عشر و مأتین به مدینه اتفاق افتاد و به قولی به سال اثناعشر ومأتین. مادرش ام ولد بود مسماة به سمانه (و یقال ان امه ام الفضل بنت المأمون) و آن جناب در اسم و کنیت با علی المرتضی (ع) و علی الرضا (ع) یکی بود و بنابراین او را «ابوالحسن ثالث» گویند و القاب شریفش نقی و هادی و عسکری و ناصح و متوکل و فتاح و مرتضی است و در اعلام الوری نوشتۀ أمین الإسلام طبرسي (ره) مسطور است که عالم و طبیب و فقیه و امین نیز از جملۀ القاب آن جناب است و امام ابوالحسن علی الهادی (ع) در وقت وفات پدر شش ساله بود و متوکل خلیفه در زمان ایالت خویش یحیی بن هرثمة بن أعین را به مدینه فرستاد تا آن جانب را به سُرّ من رأی که اکنون به سامره مشهور است آورد و هادی (ع) بعد از آنکه مدت ده سال و چند ماه آنجا مقیم بود در ماه جُمادی الآخرة یا رجب سنۀ اربع و خمسین و مأتین درگذشت و در سرایی که به سامره داشت مدفون شد به روایت علماء شیعه المعتز خلیفه آن جناب را زهر داد و اهل سنّت گویند که فوتش به مقتضای اجل طبیعی اتفاق افتاد. مدت عمرش به روایت اصحّ چهل سال و زمان امامتش سی و سه سال و چند ماه و العلم عندالله.

رجب‏ را بدين سبب رجب‏ گويند كه در اين ماه میـگفتد : «ارجبوا» يعنى دست از چپاول و جنگ برداريد كه در اين ماه كارى حرام است و جمعى گفته‏اند كه چون در ماه پيش از رجب‏ به قتل و غارت شتاب مى‏كردند كه مبادا اين ماه به زودى فرارسد بدين جهت آن را رجب‏ ناميدند كه از رجبت الشّيء مشتقّ باشد كه بمعناى ترس از چيزى باشد.

ثمّ سمّى رجب رجبا، لأنّه قيل فيه : ارجبوا، اى « كفّوا عن القتال و الغارات »، لأنّه شهر حرام، و قيل: بل لاستعجالهم قبله، كانوا يخافونه، يقال: رجبت الشيء، اى « خفته ».

شهر رجب‏ :
 يقال ان دخول نوح السفينة، كان لغرّته.
 و فى يوم الاول، فتح اليرموك.
 و فى الرابع، التقى امير المؤمنين و معاوية بصفّين.
 و يقال فى السابع، فتن داود النبى.
 و فى السادس و العشرين - و كان يوم الاثنين - مبعث النبى عليه السلام.
 و ذكر السلامى :
 انه بعث يوم الاثنين، العاشر من ربيع الاول.
 و ليلة اليوم السابع و العشرين، أسرى برسول اللّه، من المسجد الحرام الى المسجد الاقصى.