و يقال
إن «داود الطائي»
لما أراد أن يقعد في بيته
اعتقد أن يحضر مجلس أبي حنيفة
لأنه كان تلميذا له
و يقعد بين أضرابه من العلماء
و لا يتكلم في مسألة على سبيل رياضته نفسه
فلما قويت نفسه على ممارسة هذه الخصلة
سنة كاملة
قعد في بيته عند ذلك
و آثر العزلة.

شرح‏ نهج‏ البلاغة ج : 11 ص : 191

مهدیِ عبّاسی

مهدیِ عبّاسی. محمد بن عبدالله المنصور بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس. سومین خلیفۀ عباسی. به سال ١٢٧ ه.ق زاده شد و بعد از منصور به سال ١٥٨ به خلافت رسید. مردمدار و بخشنده بود. به سال ١٦٩ ه.ق درگذشت. (از اعلام زرکلی ج ٣ ص ٩٢٤). و رجوع به عِقدُ الفرید و حبیب السیر چ طهران ج ١ و عیون الاخبار و البیان و التبیین و تاریخ الخلفاء شود.

مهدی .
ابومحمد عبیدالله، ملقب به المهدی. مؤسس دولت فاطمیان مصر است. در نسب وی میان ارباب سیر اختلاف است، ولی اغلب نسب او را به علی (ع) می رسانند. وی به سال ٢٩٦ ه.ق در سی و هفت سالگی در شهر سجلماسه در شمال افریقا قیام کرد و تمام آن نواحی را از تصرف خلفای عباسی بیرون آورد و سال بعد بر منابر قیروان و رقاده به نام وی خطبه خوانده شد و مردم به خلافت وی دعوت شدند. در فاصلۀ سالهای ٣٠٣ تا ٣٠٨ در نزدیکی قیروان شهری بنا نهاد که به نام وی مهدیه خوانده شد. مهدی عبیدالله در ١٥ ربیع الاول سال ٣٢٢ در مهدیه درگذشت و پسرش قائم به جای وی نشست . (از ریحانةالادب ج ٦ ص ٣٨). و رجوع به کامل التواریخ ابن الاثیر و اعلام زرکلی ج ٢ ص ٦١٩ و فاطمیان در همین لغت نامه شود.

مُصافات . [ م ُ ] (ع مص) مصافاة. (ناظم الاطباء). رجوع به مصافاة شود. با هم دوستی کردن . با کسی دوستی به اخلاص داشتن . (یادداشت مؤلف). با کسی دوستی ویژه داشتن . (تاج المصادر بیهقی) (المصادر زوزنی). دوستی کردن با کسی به پاکی . || (اِمص) دوستی خالص . (ترجمان القرآن ص ٨٩). دوستی و اخلاص . (غیاث). یکدلی و صفا و دوستی و صمیمیت . (یادداشت مؤلف). دوستی پاک . یکدلی

مصافات به حقیقت میان دوستان آن است که هیچ چیز از اندک و بسیار پوشیده داشته نیاید. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٦٤٥).
سوابق مصافات او به لواحق مؤاخات و موالات معمور گردانید. (ترجمۀ تاریخ یمینی ص ٣٩٥).
اسباب مصافات و مبانی موالات میان هر دو پادشاه مستحکم شد. (ترجمۀ تاریخ یمینی ص ١٩٢).
بنیاد مصافات با آن جماعت به خلاف سیرت پدر آغاز نهاد. (تاریخ جهانگشای جوینی).
میان ایشان مصادقتی و مصافاتی از روی ... حاصل آمد. (تاریخ جهانگشای جوینی).
او با خواجه فخرالدین موافقت و مصافاتی که پیش از آن نداشتند آغاز نهادند. (تاریخ جهانگشای جوینی).

- مصافات داشتن ; دوستی خالص و اخلاص داشتن
یکی بود از امرای گورخان ... با او از قدیم مصادقت و مصافاتی تمام داشت . (تاریخ جهانگشای جوینی).

مقداد بن عمرو

مِقداد. [ م ِ ] (اِخ) بن عمرو بن أسود (٣٧ سال پیش از هجرت ٣٣ - ه.ق.). صحابی است بدری (منسوب به بدر) قدیم الاسلام و او ابوسعید مقداد بن عمرو بن ثعلبة بن مالک بن ربیعة حلیف عبدیغوث زهری بود. بدان جهت او را زهری هم گویند. پدرش عمرو حلیفِ کنده بود لهذا او را کندی هم نامند. (از یادداشت به خط مرحوم دهخدا). ابن الاسود الکندی البهرانی الحضرمی از اصحاب رسول اکرم و یکی از هفت نفری است که نخستین بار اظهار اسلام کردند. و در حدیث است : «ان الله عزّ و جلّ امرنی بحبّ اربعة و اخبرنی انّه یحبهم : عليّ و المقداد و أبوذر و سلمان». مقداد در ایام جاهلیت در حضرموت بود. میان مقداد و ابن شمر بن حجر الکندی جنگی روی داد و مقداد با شمشیر بر پای وی زخم وارد آورد و به مکه گریخت و اسود بن عبدیغوث الزهری او را به پسری پذیرفت و بدین جهت او را مقداد بن اسود گفتند. مقداد در غزوۀ بدر و جز آن شرکت داشت. در نزدیکی مدینه وفات یافت و جسدش به مدینه حمل شد و در همانجا مدفون گردید. در صحیحین ٤٨ حدیث از وی نقل شده است. (ازاعلام زِرِکليّ ج ٣ ص ١٠٦٥). مقداد بن اسود و سلمان فارسی و ابوذر غفاری و عمار بن یاسر از اولین کسانی هستند که به شیعۀ علی (ع) معروف شده اند واینان کسانی بودند که با وجود خلافت ابوبکر، در مودّت و ولایت آن حضرت ثابت ماندند. و رجوع به الإصابة طبع مصر ج ٦ ص ١٣٣ و قاموس الاعلام ترکی و تاریخ گزیده ص ١٣٠ و٢٧٧ و رجوع به خاندان نوبختی ص ٤٩ شود.

**************

المِقْداد ابن الأَسْوَد
(37 ق.ه - 33 ه.ق 587 - 653 م)
المقداد بن عمرو،
و يعرف بابن الأسود،
الكندي
البهراني
الحضرميّ،
أبو معبد،
أو أبو عمرو :
صحابي،
من الأبطال.
هو أحد السبعة الذين كانوا أول من أظهر الإسلام.
و هو أول من قاتل على فرس في سبيل الله.
و في الحديث :
«إنّ الله عزّ و جلّ
أمرني بحبّ أربعة
و أخبرني أنّه يحبّهم:
عليّ، و المقداد، و أبوذرّ، و سلمان»
و كان في الجاهلية من سكان حضر موت.
و اسم أبيه عمرو ابن ثعلبة البهراني الكندي.
و وقع بين المقداد و
ابن شمر بن حجر الكندي خصام
فضرب المقداد رجله بالسيف
و هرب إلى مكة،
فتبناه الأسود بن عبد يغوث الزهري،
فصار يقال له
«المقداد بن الأسود»
إلى أن نزلت آية
«ادعوهم لآبائهم»
فعاد يتسمى
«المقداد بن عمرو»
و شهد بدرا و غيرها.
و سكن المدينة.
و توفي على مقربة منها،
فحمل إليها
و دفن فيها.
له 48 حديثا.

10-
وَ قَالَ (ع) :

خَالِطُوا النَّاسَ
مُخَالَطَةً؛
إِنْ مِتُّمْ مَعَهَا بَكَوْا عَلَيْكُمْ،
وَ إِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا إِلَيْكُمْ.

أَبُو سُليمان داود بن نصير الطائي

أَبُو سُليمان الطَّائِي
(... - 165 ه.ق ... - 781 م)
داود بن نصير الطائي،
أبو سليمان :
من أئمة المتصوفين.
كان في أيام المهدي العباسي.
أصله من خراسان،
و مولده بالكوفة.
رحل إلى بغداد،
فأخذ عن أبي حنيفة و غيره،
و عاد إلى الكوفة،
فاعتزل الناس،
و لزم العبادة إلى أن مات فيها.
قال أحد معاصريه :
لو كان داود في الأمم الماضية
لقص الله تعالى شيئا من خبره.
و له أخبار مع أمراء عصره و علمائه.

رَخش به هَرّا بتاخت بر سَرِ صُبح آفتاب

أَلفیَّة. [ اَ فی ی َ ] (اِخ) نام منظومه هایی هزار بیتی یا قریب بدان که دربارۀ علمی و بیشتر در علم نحو باشد مانند الفیّۀ ابن معطی و الفیۀ ابن مالک . صاحب مؤیدالفضلاء گوید : نام کتابی است در علم نحو منطق و کتابی است که فحش و هجا در آن مذکور است، و صاحب غیاث اللغات آرد : الفیّه کتابی است در علم نحو و صرف که هزار بیت دارد - انتهی. ظاهراً مراد الفیۀ ابن مالک است. و منیری در شرفنامۀ خود آن را نام کتابی فقهی میداند. صاحب لغات تاریخیه و جغرافیۀ ترکی (ج 1 ص 244) گوید : الفیّه به بعضی از متون شعری که حاوی قواعد علوم عربی است اطلاق میشود و الفیّه های معروف بدین قرارند : 1 - الفیّۀ ابن مالک، مشهورترین الفیّه ایست که به وسیلۀ شیخ جمال الدّین محمّد بن مالک سروده شده است و چند تن آن را شرح کرده اند. 2 - الفیّۀ ابن معطی، سرودۀ یحیی بن عبدالمعطی متوفّی به سال 628 ه.ق در فنّ نحو، شروحی نیز دارد. 3 - الفیّۀ عبدالرّحیم بن حسین عراقی متوفّی به سال 806 ه.ق در اصول حدیث. 4 - الفیّۀ شیخ ابن الوردی در فنّ تعبیر. 5 - الفیّۀ قباقبی در فنّ معانی و بیان. 6 - الفیّۀ حافظ سیوطی در فنون نحو و تصریف و خط. 7 - الفیّۀ ابن البرماوی در علم فقه. 8 - الفیّۀ ابن شحنۀ حلبی در فرائض. 9 - الفیّۀ ابوبکر اربیلی که دارای هزار لغز است.

حُروفُ العِلَّة

حرفِ عِلَّة .
«الف» و «واو» و «یاء» را بدین نام خوانند،
و آنها را حروف مصوّته و جوفیّة نیز گویند
و اگر این حروف ساکن باشند حرف لیّن خوانده شوند.
و اگر حرف پیش از آن هم جنسِ آن باشد
حرفِ مدّ نامیده شود.