پاپ. خلیفۀ دین عیسی علیه السّلام. عنوان رئیس و پیشوای مذهب کاتولیک. از اصل یونانی پاپاس به معنی پدر. پس از عیسی یکی از حواریون بنام پطرس مردم را بدین مسیح دعوت کرد و چون او درگذشت جانشینان وی که یکی پس از دیگری ادای این وظیفه بر عهده داشتند به ریاست کلیسای رُم منصوب میـشدند و عنوان پاپی را حائز میـگشتند. تا سال 726 م. مطابق با سال 108 ه.ق. پاپ جز در امور دینی دخالت نمیـکرد لیکِن از آن پس اندک اندک به امور سیاسی نیز بپرداخت و کار به جائی کشید که دیرگاهی به عزل و نصب فرمانروایان اروپای غربی برمیـخاست و حتی جنگهای صلیبی که میان مسلمین و عیسویان روی داد و 200 سال بکشید به تحریض و اغراء پاپ آغاز شد. مقرّ پاپ تا سال 1309 م. / 9-708 ه.ق. شهر رُم بود ولی در این سال پاپ کلمان پنجم کرسی ریاست روحانی را به فرانسه انتقال داد و در شهر آوینیون بنشست. پاپ (گرگوار) یازدهم در سال 1377 م. (779 ه.ق.) به دعوت مردم رُم بدانجا بازگشت و چون گرگوار فرمان یافت مردم شهر آوینیون به انتخاب پاپ برخاستند و ازین طریق میان پاپهای این دو شهر تا هفتاد و یک سال مناقشه ای عظیم درگرفت. در قرن شانزدهم که لوتر و کالوَن قیام کردند و زبان به انتقاد پاپ و دیگر رؤسای روحانی گشودند پیروان مسیح به دو دستۀ کاتولیک و پرتستان منقسم شدند و از آن پس نفوذ پاپ رو به نقصان نهاد و چون از سال 1780 م.1194/ ه.ق. شهر رُم پایتخت دولت ایتالیا شد ریاست دنیوی پاپ بنهایت رسید. از قرن شانزدهم به بعد پاپ از میان کاردینالها انتخاب میشود.

مُؤتَة. موتة. جایی در مشرق دمشق که شمشیر در آنجا می ساختند و جعفر طیّار در آنجا شهید گردید.
نام زمینی است به مشارف شام در دوازده میلی اذرح که یکی از جنگهای اسلام در زمان پیغمبر در آنجا انجام گرفت و جعفر طیّار و زید بن حارثة در آنجا شهید شدند.
دیهی است از دیه های بلقا در حدود شام. گویند از نواحی شرقی شام میـباشد در دوازده میلی اذرح; قبر جعفر بن ابی طالب و زید بن حارثة و عبدالله بن رواحة در این مکان واقع شده و هر یک بنایی مستقل دارد.
|| نام یکی از جنگ های اسلام است به زمان پیغمبر (ص) که میان سپاه مسلمین و سپاه هِرقِل که در سال هشتم هجرت در محلّی به همین نام اتّفاق افتاد. و جعفر طیّار و زید بن حارثة و عبدالله بن رواحة در آن به شهادت رسیدند.

موسُولینی. بنیتو. متولد 1883 م. در پرداپیو (یکی از ایالات ایتالیا). دیکتاتور و رجل سیاسی ایتالیا در سالهای بین 1922 تا 1945. وی فرزند یک آهنگر انقلابی بود. و خودش چون مانند پدرش افکار انقلابی داشت؛ در اوان جوانی به سویس فراری و پناهنده شد و بعداً به ایتالیا بازگشت و روزنامۀ آوانتی را با نحوۀ افکار سوسیالیستی انتشار داد. در دوران جنگ بین الملل اوّل (1914-1918 م.) روزنامۀ پوپولو دیتالیا (ملت ایتالیا) را انتشار داد. در سال 1919 طرح حزب فاشیست را ریخت و از این تاریخ به نام دوچه (رهبر) نامیده شد و از سال 1924 به عنوان صدراعظم ایتالیا زمام امور کشور را به دست گرفت و نوعی حکومت دیسیپلینی و اختناق شدید را به وجود آورد و تا سال 1943 به همین سمت باقی بود که در ژوئیۀ این سال از حکومت خلع و محبوس گردید. پس از مدّتی به وسیلۀ تعدادی از چتربازان آلمانی از زندان فراری داده شده و به شمال ایتالیا برده شد و در آنجا نوعی حکومت جمهوری تحت رهبری حزب فاشیست برقرار ساخت. بالاخره در آوریل سال 1945 به دست میهن پرستان ضد فاشیست ایتالیائی گرفتار و تیرباران گردید و مدّتها جسدش در میلان به عنوان جسد یک تبه کار برای تنبّه سایرین به صورت معلّق آویزان گردید.

مَقصور
اسم مُعرَبی که
حرف آخر آن عِلّه («و» یا «ی») باشد
و به «الف» تبدیل گردد
اعمّ از اینکه
به صورت الف، کتابت شود مانند :

عصا
کلتا
دما

و یا به صورت یاء باشد مانند :

موسی
فتی
مصطفی
عطشی
أذی
السّلوی

مَصدَرِ میمی ;
مصدری است در عربی که با «م» آغاز شود
و آن طبق قواعد ذیل ساخته شود :
از ثلاثی مجرّد بر وزن مَفعَل آید :

منظر
مضرب
مرمی

هفت کلمه از این قاعده مستثنی است :

مجی ء
مرجع
مسیر
مصیر
مشیب
مرضی
مقیل

اما از مثال واوی صحیح اللام
مطلقاً بر وزن مَفعِل آید،
خواه در مضارع مسکورالعین باشد
و خواه مفتوح العین :

مورد
موعد
موجل

از فوق ثلاثی مجرد یعنی
ثلاثی مزید
و رباعی مجرد
و رباعی مزید،
بر وزن مضارع مجهول آید
به ابدال حرف مضارع به میم مضموم
(= اسم مفعول همان فعل) :

منحدر
مصطبر
مزدحم

مَنقوص
(اصطلاح صرفی)
اسمی که
آخر آن
یاء ثابتۀ ماقبل مکسور باشد
مانند داعي، هادي، قاضي، راعي

طَبَرانی. ابوالقاسم سلیمان بن احمد بن ایوب بن مطیر اللخمی الشامی. از محدثان بزرگ و مولد او به طبریۀ شام بوده، به سال ٢٦٠ ه.ق. وی به حجاز، یمن، مصر، عراق و فارس در طلب حدیث سفر گزید، سه معجم در احادیث تصنیف کرد : کبیر، وسط و صغیر، و نیز «تفسیر» و «الاوابل» و «دلائل النبوّة» از تصنیفات اوست و جز آنچه ذکر شد هم تصنیفات دیگر دارد. وفات او به سال ٣٤٠ ه.ق. بوده است. (تاریخ وفات طبرانی ٣٦٠ ه.ق. بوده، و ظاهراً در طبع ارقام ٦٠ به ٤٠ تبدیل شده و سهوی رخ داده است).
ابن خلکان جدّ او را به نام مطیر مصغر مطر یاد کرده، گوید : حافظ عصر خود بود و سی و سه سال در طلب حدیث از شام به سوی عراق، حجاز، یمن، مصر و بلاد جزیرۀ فراتیه پیوسته در حال کوچ بود و سماع بسیار کرد و شمارۀ شیوخ وی به هزار تن رسد. او راست مصنفات سودمند، ازآن جمله است معاجم سه گانۀ او و آن مشهورترین کتابهای وی است. حافظ ابونعیم و خلق بسیاری از او روایت دارند، مولد او به طبریۀ شام بوده، ولی اصفهان را برای سکونت و اقامت برگزید، تا آنکه روز شنبه ٢٨ ذی القعدۀ ٣٦٠  ه.ق. در اصفهان فرمان یافت، و بر این تقدیر یکصد سال زندگانی کرد، برخی هم فوت او را در ماه شوال ذکر کرده اند، والله اعلم. وی را پهلوی مدفن حممة الدوسی از یاران رسول خدای صلی الله علیه و آله و سلم به خاک سپردند.
صاحب معجم المطبوعات نیز ترجمۀ احوال طبرانی را با مختصر تغییری آورده، و در آخر گوید : المعجم الصغیر او شامل دو کتاب است : غنیة الالمعی لابی الطیب محمد شمس الحق، التحفة المرضیة للشیخ حسین بن محسن الانصاری که در دهلی به چاپ رسیده است.
و نیز او راست کتاب الدعوات.

ابوالبقاء. محب الدین عبدالله بن ابی عبدالله الحسن بن ابی البقاء عبدالله بن حسین عکبری، و کنیت او ابوفضیل ادیب نحوی فقیه و حاسب حنبلی. مولد او بغداد به سال ٥٣٨ ه.ق. او در نحو شاگرد ابن خشاب و یحیی بن نجاح بود. وقتی تدریس مدرسۀ نظامیه را با شرط قبول مذهب شافعی بدو دادند و او سر باززد. وی در کودکی به علت آبله نابینا گشت، گویند کتب را بر او میـخواندند و او مطالب را در ذهن خویش فراهم می آورد و سپس به کاتب املا میکرد و طریقۀ تألیف او بدین گونه بود. وفات او در٦١٦ هم به بغداد بود. او راست : شرح کتاب ایضاح ابوعلی فارسی. شرح دیوان متنبّی معروف به شرح عکبری. شرح لمع ابن جنی. شرح مفصل زمخشری. شرح خطب ابن نباته. کتاب اعراب القرآن موسوم به تفسیرالتبیان. کتاب اعراب الحدیث. کتاب اعراب الحماسة. شرح مقامات حریری.

سیوطی. (٩١١ - ٨٤٩ ه.ق.) عبدالرحمن ابی بکر ملقب به جلال الدین، ادیب، حافظ، مورخ، و از اجلۀ علمای اسلامی است. به سال ٨٤٩ ه.ق. در قاهره متولد شد و در آنجا نشو و نما یافت و به تحصیل پرداخت و در هیأت، تفسیر، حدیث، فقه، نحو، معانی و بیان، بدیع و لغت تبحر یافت، سپس به بلاد شام، حجاز، یمن، هند و مغرب سفر کرد و آخرالامر به قاهره بازگشت و به سال ٩١١ ه.ق. در همانجا درگذشت. وی را در محلی به نام «قوچون» خارج باب العراقة دفن کردند. بیش از پانصد تألیف به وی نسبت داده اند و بعضی از آن تألیفات در بین مردم شهرت و قبول عام یافته است و قسمتی از تألیفات او به شرح زیر است :
اختصار کتاب احکام السلطانیه ماوردی.
اختصار کتاب احیاء العلوم.
احیاء المیت بفضائل اهل البیت.
الاخبار المأثورة فی الاطلاء بالنورة.
الاخبار المرویة فی سبب وضع العربیه.
اخبار الملائکه.
آداب الفتوی.
آداب الملوک.
ادب المفرد فی الحدیث للامام البخاری.
ادب القاضی علی مذهب الشافعی.
الارج فی الفرج.
ارشاد المهتدین الی نصرة المجتهدین.
ازالة الوهن عن مسئلة الرهن.
ازهار الاکام فی اخبار الاحکام.
ازهار العروش فی اخبار الحبوش.
الازهار الفائحة علی الفاتحه.
ازهارالفضة فی حواشی الروضه.
الازهار المتناثره فی الاخبار المتواتره.
الازهار فیما عقده الشعراء من الاَّثار.
الاساس فی فضل بنی العباس.
اسباب الحدیث.
اسباب النزول موسوم به لباب النقول.
اسبال الکساء علی النساء.
الاستنصار بالواحد القهار.
اسجال الاهتداء بابطال الاعتداء الاسعاف المبطا برجال الموطا.
الاسفار عن قلم الاظفار.
التهذیب فی اسماءالذئب.
الاسئلة الوزیریة.
الاشباه و النظائر فی الفروع.
الاشباه و النظائر فی النحو.
عین الاصابة فی معرفة الصحابة.
الاعتراض و التولی عمن الا یحسن و یصلی .
الاعتماد و التوکل علی ذی التکفل.
اعذب المناهل فی حدیث من قال انا عالم فهو جاهل.
اعلام الاریب بحدوث بدعة المحاریب.
اعلام النصر فی اعلام سلطان العصر.
الاعلام بحکم عیسی علیه السلام.
اعیان الاعیان.
الاغضا عن دعاء الاعضاء.
افادة الخبر بنصه فی زیادة العمر و نقصة.
الافتراض فی رد الاعتراض.
الایضاح فی اسرار النکاح.
الافصاح فی زوائد القاموس علی الصحاح.
الاقتراح فی اصول النحو و جدله.
الاقتناص فی مسئلة التماص.
آکام العقیان فی احکام الخصیان.
الاکلیل فی استنباط التنزیل.
الفانید فی حلاوة الاسانید.
حاشیه بر شرح ابن ناظم بر الفیه موسوم به المشنف علی بن المصنف.
السیف الصقیل علی شرح ابن عقیل.
بهجة المرضیه فی شرح الالفیه.
الوفیة فی مختصر الفیه.
حاشیه بر تصریح خالد بن عبدالله ازهری موسوم به التوشیح.
شرح الفیۀ عراقی.
الفیه در صرف و نحو و خطو شرح آن، الفیه او موسوم است به فریده و شرح آن (المطالع السعیدة).
القام الحجر لمن زکی ساب ابی بکر و عمر.
الماع فی الاتباع کحسن بسن فی اللغة.
الویة النصر.
قطف الورید که تلخیص امالی ابن درید است.
الامالی المطلقة.
الامالی علی القرآن.
الامالی علی الدرة الفاخرة.
الاناقة فی رتبة الخلافة.
ذیل بر الانباء عن قبائل الرواة تألیف عبدالبر.
الانتصار بالواحد القهار.
لب اللباب فی تحریر الانساب و آن مختصر لباب ابن اثیر و لباب مختصر انساب سمعانی است.
انشاب الکشب فی انساب الکتب.
الانصاف فی تمییز الاوقاف.
انموذج اللبیب فی خصائص الحبیب.
شواهدالافکار.
حاشیه بر تفسیر بیضاوی.
انوارالحلک فی امکان رؤیة النبی و الملک.
الوسائل، تلخیص الاوایل ابوهلال عسکری.
الاوج فی خبر عوج.
الحاوی اللفتاوی.
الحبائک فی اخبار الملائک.
الحبل الوثیق فی نصرة الصدیق.
الحجج المبینة فی التفضیل بین مکة والمدینة.
حدیقة الادیب و طریقة الاریب. مختصر آن به نام نور الحدیقه است.
شرح قصیدۀ حرزالامانی در قراآت.
حسن التسبیک فی حکم التشبیک.
حسن التصریف فی عدم التحلیف.
حسن التخلیص لتالی التلخیص.
حسن السمت فی الصمت.
حسن السیر فی ما فی الفرس من اسماء الطیر و آن ارجوزه ای است مشتمل بر٣٥ اسم.
حسن المحاضرة فی اخبار مصر و القاهرة.
حسن المقصد فی عمل المولد.
حسن النیة فی خانقاه البیبرسیة.
الحصر و الاشاعة لاشراط الساعة.
حصول الرفق باصول الرزق.
حصول النوال فی احادیث السؤال.
مختصر اذکار نووی و شرح آن.
تحفة الابرار بنکت الاذکار.
حلیةالاولیاء.
الحمامة، و آن رساله ای است در تفسیر الفاظ متداوله.
مختصر حیاة الحیوان دمیری.
مختصر خادم الرافعی و الروضه در فروع ناتمام.
خادم النعل الشریف.
الخبر الدال علی وجود القطب و الاوتاد و النجباء و الابدال.
الخصائص النبویة و مختصر آن مسمی به انموذج اللبیب فی خصائص الحبیب.
غایة الاحسان در اسماء اعضا و صفات انسان.
داعی الفلاح فی اذکار المساء و الصباح.
الدراری فی اولاد السرای.
در السحابة فی من دخل مصر من الصحابة.
الدر المنثور فی التفسیر بالماثور.
الدر المنظم فی الاسم الاعظم.
الدر النثیر فی تلخیص نهایة ابن کثیر.
تنزیه الاعتقاد عن الحلول و الاتحاد.
تنزیه الانبیاء عن تسفیه الاغبیاء.
التنفیس فی الاعتذار عن ترک الافتاء و التدلیس.
التنقیح فی مسئلة التصحیح.
توحیه العزم الی اختصاص الاسم بالجر و الفعل بالجزم.
مختصر تهذیب الاسماء و اللغات نووی.
الثبوت فی ضبط الفاظ القنوت.
الثغور الباسمة فی مناقب السیدة فاطمة.
ثلج الفؤاد فی احادیث لبس السواد.
شرح صحیح بخاری موسوم به التوشیح علی الجامع الصحیح.
ترشیح بر صحیح و آن را تمام نکرده است.
شرح صحیح مسلم موسوم به الدیباج.
قوت المغتذی علی جامع الترمذی.
الجامع الصغیر فی حدیث البشیر النذیر.
جامع المسانید.
المنتقی.
الجامع المصنف فی شعب الایمان للامام البیهقی الجامع فی الفرائض.
جر الذیل فی علم الخیل.
جزءالسلام من سید الانام علیه الصلوة و السلام.
جزیل المواهب فی اختلاف المذاهب (ای الاربعة).
الکوکب الساطع فی نظم جمع الجوامع در اصول فقه و شرح آن.
جمع فی الجوامع فی الحدیث.
جمع الجوامع فی النحو.
همع الهوامع.
الجمع و التفریق فی انواع البدیع.
جنی الجنان.
الجواب الاشد فی تنکیر الاحد و تعریف الصمد.
الجواب الحزم عن حدیث التکبیر جزم.
الجواب الحاتم عن سؤال الخاتم.
الجواب الزکی عن قمامة بن الکرکی.
الجواب المصیب عن اعتراض الخطیب.
الجواهر فی علم التفسیر.
الجهر بمنع البروز علی شاطی النهر.
الجیاد المسلسلات.
حاطب لیل و جارف سیل در ذکر شیوخ خویش.
الآیة الکبری فی شرح قصة الاسراء.
الباحة فی السباحة.
البارع فی اقطار الشارع.
البارق فی قطع ید السارق.
الباهر فی حکم النبی علیه الصلوة و السلام فی الباطن و الظاهر.
بدائع الزهور فی وقائع الدهور.
البدر الذی انجلی فی مسئلة الولاء.
البدور السافرة فی امور الاَّخرة.
بدیعیة و شرح آن.
بذل العسجد لسؤال المسجد.
ما رواه الواعون فی اخبار الطاعون.
بذل المجهود لخزانة محمود.
بذل الهمة فی طلب برائة الذمة.
برد الظلال فی تکرار السؤال.
بزوغ الهلال فی الخصال الموجب للظلال.
بسط الکف فی اتمام الصف.
بشری الکئیب بلقاء الحبیب.
بلبل الروضه، مقامه ای است در وصف مصر.
بلغة المحتاج فی مناسک الحاج.
بلوغ الامنیة فی خانقاه الرکنیة.
بلوغ المآرب فی قص الشارب.
بلوغ المآرب فی اخبار العقارب.
تأخیرالظلامة الی یوم القیامة.
الاساس در تاریخ آل عباس.
رفع الباس در تاریخ بنی عباس.
تاریخ الخلفاء.
تحفة الطرفاء باسماء الخلفاء.
تحفة المذاکر فی المنتقی فی تاریخ ابن عساکر.
تأیید الحقیقة العلیة و تشیید الطریقة الشاذلیة.
التبری من معرة المعری، و آن ارجوزه ای است مشتمل بر اسماء سگ.
تبیض الصحیفه بمناقب الامام ابی حنیفه.
التثبیت عند التبییت، و آن ارجوزه ای است در١٧٣ بیت.
التحدث بنعم الله سبحانه و تعالی.
تحذیر الخواص من اکاذیب القصاص.
تحفة الانجاب بمسئلة السنجاب.
تحفة الجلساء برؤیة الله سبحانه و تعالی للنساء.
الدرة التاجیة علی الاسئله الناجیة.
الدرة الفاخرة.
درر البحار فی الاحادیث القصار.
مختصر الدرر.
الکامنة ابن حجر.
درر الکلم و غرر الحکم.
الدرر المنتثرة فی الاحادیث المشتهرة.
درج المعالی فی نصرة الغزالی عن المنکر المتعالی.
الدرج المنیفة فی الاباء الشریفة.
دفع التشنیع فی مسئلة التسمیع.
الدوران الفلکی عن ابن الکرکی.
الدیباج علی صحیح مسلم بن الحجاج.
دیوان شعر.
دیوان الخطب الذراری فی ابناء السراری.
ذم المکس.
ذم زیارة الامراء.
ذم القضاة.
ذو الوشاحین.
الرحلة الفیومیة و المکیة و الدمیاطیة،
الرد علی من اخلد الی الارض و جهل ان الجهاد فی کل عصر فرض.
رسالة فی اسماء المدلسین.
رسالة فی الحمی و اقسامها.
رسالة فی الصلوة علی النبی (ص).
رسالة فی صلوة الضحی.
رسالة فی من وافقت کنیته کنیة زوجته من الصحابة.
رشف الزلال من السحر الحلال.
رصف اللال فی وصف الهلال.
رفع التعسف عن اخوة یوسف.
رفع الحذر عن قطع السدر.
رفع السنة فی نصب الزنة.
رفع شان الحبشان.
دفع اللباس و کشف الالتباس فی ضرب المثل من القرآن و الاقتباس.
الروض فی احادیث الحوض.
روض الاریض فی طهر المحیض.
الروض الانیق فی مسندالصدیق.
مختصر روض و شرح آن.
الروض المکلل و الوردالمعلل.
حاشیه بر روضۀ نووی مسماة به ازهارالفضة.
حاشیۀ صغری بر روضه.
الینبوع و ما زاد علی الروضة من الفروع.
مختصرالروضه (ناتمام).
نظم روضه موسوم به خلاصه و شرح آن رفع الخصاصه.
الریاض الانیقة فی شرح اسماء خیر الخلیفة.
ریح النسرین فیمن عاش من الصحابة ماة و عشرین.
تحفة الکرام باخبار الاهرام تحفة المجتهدین باسماء المجددین.
تحفة النابه فی تلخیص المتشابه.
تحفة الناسک بنکت المناسک.
تحفة النجباء فی قولهم هذا بسراً اطیب منه رطباً.
التخییر فی علوم التفسیر که به سال ٨٧٢ ه.ق. از آن فارغ شده است.
تذکرة المؤتسی بمن حدث و نسی.
تذکرة فی العربیة.
ترجمان القرآن فی تفسیر المسند.
ترجمة النووی والبلقینی.
تزیین الارائک فی ارسال نبینا صلی الله علیه و آله الی الملائک.
تزیین الممالک بمناقب الامام مالک.
التسمیط.
تشدید الارکان فی لیس فی الامکان ان یبدع مما کان.
تشنیف الاسماع بمسائل الاجماع.
تشنیف السمع بتعدید السبع.
التصحیح لصلوة التسبیح.
التضلع فی معنی التقنع.
التطریف فی التصحیف.
تعریف الاعجم بر حروف المعجم.
التعریف بآداب التالیف.
تعریف الفئة باجوبة الاسئلة المائة.
التعظیم و المنة فی ان ابوی النبی صلی الله علیه و آله فی الجنة.
التغلل و الاطفا لنار لاتطفی.
منتخب تفسیر ابن ابی حاتم.
جزء دوم تفسیر جلالین.
تفسیرفاتحه.
تفسیر فریابی.
تقریب القری فی الحدیث.
تشرح التقریب و التیسیر نواوی موسوم به تدریب الراوی.
تذنیب فی الزوائد علی التقریب.
تقریر الاسناد فی تفسیرالاجتهاد.
نظم تلخیص المفتاح و شرح آن موسوم به عقود الجمان.
تمهید الفرش فی الخصال الموجبة لظل العرش.
تناسق.
الدرر فی تناسب السور.
التنبیه بمن یبعثه الله سبحانه و تعالی علی راس کل مائة.
تنبیه الغبی فی تنزیه ابن العربی.
وافی شرح تنبیه شیخ ابواسحاق.
مختصر تنبیه.
و رجوع به حسن المحاضرة فی اخبار مصر و القاهرةصص ١٥٩ - ١٥٤ شود.

إِذا مَا اللَّيلُ أَظلَمَ كابَدوهُ
فَيُسفِرُ عَنهُم وَ هُم رُكوع‏ُ

أَطارَ الخَوفُ نَومَهُم فَقاموا
وَ أَهلُ الأَرضِ فِي الدُّنيا هُجوع‏ُ