إلتجا بر تو ست و بر إمدادِ تو
تکیه بر إشفاق و بر إسعادِ تو

 در قبولِ تو ست عِزّ و مُقبِلی
زآن که شاهِ جان و سلطانِ دِلی

در قبول آرند شاهان نیك و بد
چون قبول آرند ، نبوَد هیچ رَدّ

 چون نِهالی كاشتی ، آبش بِدِه
چون گُشادش داده ای ، بُگشا گِرِه

 قصدم از اَلفاظِ او رازِ تو است
قصدم از اِنشایش آوازِ تو است

پیشِ من آوازت ، آوازِ خُدا ست
عاشق از معشوق ، حاشا ، كی جُدا ست ؟

   اتّصالی ، بی تَـكَـیُّـف ، بی قیاس
هست « رَبُّ النّاس » را ، با جانِ ناس

    لیك ، گفتم ، «ناس»  من ، نَسناس نی
ناس ، غیرِ جانِ جان اِشناس ، نی

ناس مَردُم باشَد  و ، كو مَردُمی ؟
  تو ، سَرِ مَردُم ، ندیدستی  دَمی

*******
مثنوی معنوی دفتر چارم
جناب جلال الدّین محمّد
رحمة الله علیه
ولادت 604 ه.ق
در بَلخ
وفات 672 ه.ق
در قونیة

 وَقتُ فضيلةِ الصّبحِ

 مِن طُلوعِ الفَجرِ

 إِلى حُدوثِ الحُمرَةِ فِي المَشرِقِ .
 
 وقت فضيلت نماز صبح
 از طلوع فجر است
 تا حادث شدن سرخى در مشرق .

 قصیدۀ کوثریّه

درمدح حضرت رسول
و حضرت أمیرالمؤمنین
صلواة الله وسلامه علیهما
سیّد رضا موسوي نقوي هندي
ولادت
هشتم ذوالقعدة الحرام
1290 هجري قمري
نجف أشرف
وفات
بیست و دوم جُمادَی الأولی
1362 هجري قمري
نجف أشرف
رحمة الله تعالی علیه

 أَ مُفَلَّجُ ثَغرِکَ أم جَوهَرٌ؟

 وَ رَحیقُ رُضابِکَ أم سُکَّرٌ؟

 « السَّلامُ عَلَيكُم يا أَهلَ المَقابِرِ

 ليهنئ لكم ما أصبحتم فيه ممّا أصبح النّاس فيه

 أقبلت الفتن كقطع اللّيل المظلم

 يتبع آخرها أوّلها

 الآخرة شرّ من الأولى »

رَقَّ الزُّجاجُ وَ رَقَّتِ الخَمرُ

فَتَشابَها ، فَتَشاکَلَ الأَمرُ

فَکَأَنَّهُ خَمرٌ وَ لا قَدَحٌ

وَ کَأَنَّها قَدَحٌ وَ لا خَمرٌ

صاحِب بن عَبّاد
قرن چارم ه.ق
********
...
از صفایِ مِی و لِطافتِ جام
در هم آمیخت ، رنگِ جام و مُدام
همه جام ست و نیست گویی مِی
یا مُدام ست و نیست گویی جام
...

شیخ فخرالدّین عِراقي
قرن هفتم ه.ق

  إِيّاكِ أَعنِي وَ اسمَعِي يَا جَارَةٌ

 أَوَّلُ مَن قالَ ذلِكَ «سَهلُ بنُ مالِكِ الفَزاري»

 و ذلك أنّه خرج يريد النّعمان [ ابن المنذر ]

 فمرّ ببعض أحياء طيئ.

 فَسَأَلَ عَن سَيِّدِ الحَيِّ.

 فقيل له:

 « حارثة بن لَأم (لام) [ الطّائي ]. »

 فأمّ رحله

 فلم يصبه شاهداً.

 فقالت له أخته:

 «انزل في الرّحب والسّعة.»

 فنزل فأكرمته و لاطفته.

 ثمّ خرجت مِن خِبائها

 فرأى أجمل أهل دهرها وأكملهم.

 و كانت عقيلةَ قومِها و سيّدةَ نِسَائِهَا.

 فوقع في نفسه مِنها شيئ.

 فجعل لا يدري كيف يرسل إليها

 و لا ما يوافقها من ذلك.

 فجلس بفِناءِ الخباء يوماً

 و هي تَسمَعُ كَلامَهُ.

 فجعل ينشد و يقول:

يَا أُختَ خَيرِالبَدوِ وَ الحَضَارَة

كَيفَ تَرَينَ فِي فَتَى فَزَارَة ؟

أَصبَحَ يَهوَى حُرَّةٌ مِعطَارَة

إِيّاكِ أَعنِي وَ اسمَعِي يَا جَارَة

 فلمّا سَمِعَت قَولَهُ

 عَرَفَت أنّه إيّاها يعني.

 فقالت:

  « ماذا بقول ذي عقلٍ أريب

 و لا رأي مصيب

 و لا أنف نجيب

 فأقم ما أقمت مكرماً

 ثمّ ارتحل متى شئت مسلماَ »

 و يقال أجابته نظماً فقالت:

إنّي أقول يا فتى فزارة

لا أبتغي الزّوج و لا الدَّعَارَة

و لا فِراق أهل هذي الجارة

فارحل إلى أهلك باستحارة

 فاستحيا الفتى

 وقال:

  « ما أردتُ منكراً واسوأتاه. »

 قالت:

 صدقتَ.

 فكأنّها استحيت من تسرعها إلى تهمته.

 فارتحل.

 فأتى النّعمان [ ابن المنذر ] فحبّاه وأكرمه.

 فلمّا رجع نزل على أخيها.

 فبينا هو مقيمٌ عندهم

 تطلعت إليه نفسها

 و كان جميلاً.

 فَأَرسَلَت إِلَيهِ
 
 " أَنِ اخطُبنِي إِن كَانَ لَكَ إِلَيَّ حَاجَة يَوماً مِن الدَّهرِ،

 فَإِنِّي سَرِيعَةٌ إِلَى مَا تُرِيدُ. "

 فَخَطَبَهَا وَ تَزَوَّجَهَا وَ سَارَ بِهَا إِلَى قَومِهِ.

 يُضرَبُ لِمَن يَتَكَلَّمُ بِكَلَامٍ وَ يُرِيدُ بِهِ شَيئً غَيرِهِ .

*********************

 مأخذ :
         کتاب « مجمع الأمثال »
         جلد اوّل
         صفحۀ 49
         شمارۀ 187
         مؤلِّف « أبوالفضل،احمد بن محمّد مَیدانی نیشابوری أدیب(رحمه الله) »
         وفات قرن ششم (ه.ق) - نیشابور

********************

به در می گویم؛ دیوار تو گوش کن.
روی سخن به ظاهر با یکی و در باطن با دیگری است.

هیچ خَمری بی خُماری دیده ای؟
هیچ گُل بی زخمِ خاری دیده ای؟
در گلستانِ جهانِ آب و گِل
بی خزانی نوبهاری دیده ای؟
چون که غم پیش آیدت درحق گریز
هیچ چون حق غمگساری دیده ای؟
کارِ حق کن بارِ حق کش جز زِ حق
هیچ کس را کار و باری دیده ای؟
هیچ دل را بی صِقالِ لطفِ او
در تجلّي بی غباری دیده ای؟
بی جمالِ خوبِ دلدارِ قدیم
جز خیالی دل فِشاری دیده ای؟
از نشاطِ صِرفِ ناآمیخته
شرح ده ای دل تو باری دیده ای؟
در جهانِ صافِ بی دَرد و دَغَل
بی خطر ایمِن مَطاری دیده ای؟
چون سگِ کهف آی در غارِ وفا
ای شکاری چون شکاری دیده ای؟
«لب ببند» و چشمِ عبرت برگشا
چون که دیده اعتباری دیده ای؟
«شمسِ تبریزی» بگیرد دستِ تو
گر زِ چشمِ بد عِثاری دیده ای

 قَالَ عَبْدُ اللهِ بْنُ عَبَّاسِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ :

 دَخَلْتُ عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع بِذِي قَارٍ

 وَ هُوَ يَخْصِفُ نَعْلَهُ

 فَقَالَ لِي :

 مَا قِيمَةُ هَذَا النَّعْلِ؟

 فَقُلْتُ :

 لَا قِيمَةَ لَهَا

 فَقَالَ ع :

 وَ اللهِ لَهِيَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ إِمْرَتِكُمْ

 إِلَّا أَنْ أُقِيمَ حَقّاً أَوْ أَدْفَعَ بَاطِلًا

 ثُمَّ خَرَجَ فَخَطَبَ النَّاسَ ...

پیشِ من این تن ندارد قیمتی
بی تنِ خویشم، فَتی ابن الفَتی
خنجر و شمشیر شد ریحانِ من
مرگِ من شد بَزم و نرگسدانِ من
آنكه او تن را بدین سان پی كند
حرصِ میری و خِلافت كی كند؟
زآن به ظاهر كوشد اندر جاه و حُكم
تا امیران را نماید راه وحُكم
تا بیاراید به هر تن جامه ای
تا نویسد او به هر کس نامه ای
تا امیری را دهد جانِ دگر
تا دهد نخلِ خِلافت را ثمر
میری او بینی اندر آن جهان
فکرتِ پنهانیت گردد عیان
هین گُمانِ بد مَبَر ای ذولُباب
با خود آ، واللهُ أعلم بالصَّواب

أدبُ البصر

 چشم را از
 نامحرم و
 عیوب مردم و
 منکَرات و
 محرَّمات
 بپوشاند ، که حق تعالی میفرماید :
 « یعلمُ خائنةَ الأعینِ وَ ما تخفِي الصّدورِ »
 
 در مَثَل است :
 
 « هر که از پیِ چشم رود ؛ در پیِ مرگ رود. »

 « مَن کَثُرَت لَحَظاتُهُ دامَت حَسَراتُهُ. » ...
 
 در نَظَر باید که حظِّ « نفسِ أمّارة » نباشد.

  ...
  و شرطِ نُهم آن است که :
  تا خواب غلبه نکند
  و چند بارَش دفع نکند نخُفتد.

  و حدِّ غلبۀ خواب آن است که
  ذکر بر او مُشوَّش گردد و نداند که چه میگوید.

  خواب راحتِ بدن است و
  مُجاهده رنجِ بدن است و
  هر دو ضدِّ یکدیگرند. ...