بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ‏

   اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ

   الَّذي خَلَقَ

   خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ

   اقْرَأْ

   وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ

   الَّذي

   عَلَّمَ بِالْقَلَمِ

   عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ

   كَلاَّ

   إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى‏

   أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى‏
 
   کلمۀ « کَلّا » یک حرف است.
   « کَـلّا » حرفی است که برای
   زَجـر
   و
   رَدع 
   و
   منع
   به کار برده می شود.‏
   زجر و ردع و منع سه کلمۀ مترادف هستند.
   زجر و ردع و منع یعنی :
   کسی را از چیزی بازداشتن.
   «کَلّا» با سخن قبل از خود و
   مفهوم سخن قبل ازخود و
   آنچه که از سخن قبل از خود
   در ذهن شنونده
   برداشت و نتیجه گیری میشود
   ارتباط دارد و شنونده را از آنها منع میکند.
   مثلاً کَلّا میخواهد بگوید نتیجه گیریِ شما
   از این سخنانی که گفته شده صحیح نیست و
   این نتیجه گیری «مردود» است و
   ما شما را از این نتیجه گیری «بازمیداریم»
   و «منع» میکنیم.

   فَقالَ :

   إِن هذا إِلّا سِحرٌ يُؤثَرُ

   کلمۀ «  یُــؤثَــرُ » یک فعل است.
   سه حرف اصلیش « ا ث ر » است.
   از نظر زمانی یک فعلِ مُضارِع است و
   فعل مضارع برزمان حال یا آینده دَلالت میکند.
   فعل یُؤثَرُ یک فعل مجهول است و فاعلش معلوم نیست.

   أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً

   فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ ؟

   کلمۀ « مَـغـرَم » یک اسم است.
   سه حرف اصلیش « غ ر م » است.
   این کلمه با کلماتِ
   « غَــرم » و
   « غُــرم » و
   « غَرامة »
   مُـتَـرادِف است.
   این معانی برای آن آمده :
   - اَدای آنچه برعهدۀ شخص نیست ودادن مال به کراهت.  
   - بر کسی تاوان لازم شدن.
   - پرداختن دیه و وام و جز آن.
   - تاوان دادن.
   - در تجارت زیان بردن.
   - خسارت.
   - جریمه.
  

   اگر به خشم شود چرخِ هفتم از تو بَری
                          به جانِ من، که نترسی و هیچ غم نخوری

   اگر دلت به بلا و غمش مُـشَـرَّح نیست    
                        یقین بدانکه تو در عشقِ شاه، مختصری

   زِ رنجِ گنج بترس و زِ رنجِ هر کس نی 
                        که خشمِ حق نبُوَد همچو کینۀ بشری

   چو غیرِ گوهرِ معشوق، گوهری دانی    
                         تو را گُهَر نپذیرد ازآنکه بدگُهَری

   وگر چو حامله، لرزان شوی، به هر بویی    
                     زِ « حاملانِ امانت » بدانکه بو نَبَری

   پسندِ خویش رها کن، پسندِ دوست طلب     
                      که ماند از شِکَر، آن کس که او کُنَد شِکَری

   زِ ذوقِ خویش مگو با کسی که همدل نیست
                      ازآنکه او دگرست و تو خود کسی دگری

  وَ إن یَکادُ الَّذینَ کَفَروا ...

   «  کُـفـر »  یک اسم و یک مصدراست.
   معنای آن « پوشاندن » است.
   مـثـلاً به  کشاورز میگویند «کافِر»
   زیرا او دانه را در خاک میپوشاند و پنهان میکند
   مـثـلاً به  تاریکیِ اوّلِ شب
   و به شبِ تاریک
   و به ابرِ تاریک
   و به تاریکی
   میگویند «کافِر».
   «کافِر» یعنی
   آنکه میپوشاند
   پوشاننده
   آنکه پنهان میکند
   پنهان کننده

 وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ
 
 وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلاً

 کلمۀ « تَــبَــتَّــل » یک فعل امر است.
 این فعل از باب « تَفَـعُّـل » است.
 مصدر این فعل کلمۀ « تَـبَـتُّـل » است.
 حروف اصلیش « ب ت ل » است.
 تَـبَـتُّـل یعنی :
 بُریده گردیدن
 بابِ تَفَعُّل برای نشان دادنِ
 مُطاوعت و پذیرفتنِ اختیاریِ فعل توسّطِ فاعل ،
 تَکَلُّف و سختی ،
 تَـشَـبُّـهِ اختیاری ،
 مُهلت ،
 انتساب ،
 تکرار و استمرار و مداومت و پیوستگی و تدریج ،
 تأکـید و مبالغه
 به کار میرود.

   بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ‏

   يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ

   قُمِ اللَّيْلَ

   إِلّا قَليلاً

   نِصْفَهُ

   أَوِ

   انْقُصْ مِنْهُ قَليلاً

   أَوْ
  
   زِدْ عَلَيْهِ

   وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتيلاً

   إِنَّا سَنُلْقي‏ عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقيلاً

   إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ

   هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً

   وَ

   أَقْوَمُ قيلاً

   إِنَّ لَكَ

   فِي النَّهارِ

   سَبْحاً طَويلاً

**************

   إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ


   أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى‏ مِنْ

   ثُلُثَيِ اللَّيْلِ

   وَ نِصْفَهُ

   وَ ثُلُثَهُ

   وَ طائِفَةٌ

   مِنَ الَّذينَ مَعَكَ

   وَ اللهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ

   عَلِمَ

   أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ

   فَتابَ عَلَيْكُمْ

   فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ

   عَلِمَ

   أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى‏

   وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللهِ

   وَ آخَرُونَ يُقاتِلُونَ في‏ سَبيلِ اللهِ

   فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ

   وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ

   وَ آتُوا الزَّكاةَ

   وَ أَقْرِضُوا اللهَ قَرْضاً حَسَناً

   وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ

   تَجِدُوهُ عِنْدَ اللهِ

   هُوَ خَيْراً وَ أَعْظَمَ أَجْراً

   وَ اسْتَغْفِرُوا اللهَ

   إِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحيم‏ٌ

   أَم لَكُم أَيمَانٌ عَلَينَا

   بَالِغَةٌ إِلى يَومِ الْقِيَامَةِ 

   إِنَّ لَكُم لَمَا تَحكُمُونَ؟

حق، قیامت را لقب  زآن  روز كرد
روز بنماید جمالِ سُرخ و زرد
مثنوی معنوی
دفتر دوم
قرن هفتم هجری قمری
 

 وَ إِنَّكَ لَعَلى‏ خُلُقٍ عَظيمٍ 
 
 سورۀ مبارکۀ « ن » آیۀ پنجم.

 إِنْ هذا إِلّا خُلُقُ الْأَوَّلينَ 

 سورۀ مبارکۀ « الشُّـعَراء » آیۀ صدوسی وهشتم.

 کلمۀ « خُـلُـق » یک اسم است.