شیة.

[ ی َ ]

(ع اِ)

نشان و رنگ اسب و جز آن که مخالف سایر اندام باشد.
ج، شیات.
منه قوله تعالی:
لا شیة فیها;
ای لیس فیها لون یخالف سائر لونها،
و یقال:
ثور اَشیَه;
یعنی گاو چَپار،
[هرچیز دو رنگ را چَپار گویند]
کما یقال:
فرس ابلق و تیس اذراء.
هر رنگی که مخالف با قسمت اعظم بدن اسب و یا حیوان دیگری باشد.
و یا آنکه به معنی سفید است که در چارپایان باشد.
ج، شیات.
و نسبت به آن شَویّ.
نشان.

|| گوسپندان.

قَالُواْ:

ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَينِ‏ّ لَّنَا مَا لَوْنُهَا؟

قَالَ:

إِنَّهُ يَقُولُ:

إِنهََّا

بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ

لَّوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ

فاقع

[ ق ِ ]

(ع ص)

سخت زرد.
هر چیز بسیار زرد و أصفر.

صفراء فاقع;
زرد زلال.
زردی زرد.

|| هر رنگ خالص بی آمیغ، سپید باشد یا غیر آن.

احمر فاقع;
سرخ خالص.

مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِى

اسْتَوْقَدَ نَارًا

فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ

ذَهَبَ اللهُ بِنُورِهِمْ

وَ

تَرَكَهُمْ فىِ ظُلُمَاتٍ لَّا يُبْصِرُونَ

مَثَلِ ايشان مانند كسى است كه

آتشى بيفروزد،

و همين كه روشن كُند پيرامونِ او را،

خُدا روشنىِ آنان را بِبَرَد

و رها كند ايشان را در تاريكيى كه هيچ نبينند.

شفاعت کنِ هر گناهی که هست
«درستی دهِ» هر دلی کو شکست
نظامی

درستی ده.

[ دُ رُ دِه ]
(نف مرکب)

درستی دهنده.
دهندۀ درستی.
جبار.
صحت بخش.
مقابل شکننده.

شفاعت کن هر گناهی که هست
درستی ده هر دلی کو شکست
نظامی

انطلاق

انطلاق.

[ اِ طِ ]
(ع مص)

رفتن.
بشدن.

|| گشاده گردیدن روی و پیدا شدن بشاشت.
پیدا شدن انبساط در چهره.
گشاده رو شدن.

|| رها شدن.

|| انطلق به (مجهولاً) برده شد.

|| انطلاق لسان; گشاده زبانی.

||

(اِمص)

گشاده رویی.

از جبین سلطان آثار بشر و انطلاق و مکارم اخلاق معاینه دیدند.
(جهانگشای جوینی).

[سورة العلق (96): الآيات 15 الى 18]

كَلاَّ

لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ

لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِيَةِ (15)

ناصِيَةٍ كاذِبَةٍ خاطِئَةٍ (16)

فَلْيَدْعُ نادِيَهُ (17)

سَنَدْعُ الزَّبانِيَةَ (18)

*******

الإعـــــــراب

(كلّا) حرف ردع و زجر

(اللام) موّطئة للقسم

(إن) حرف شرط جازم

(اللام) لام القسم

(نسفعن) مضارع مبني على الفتح في محلّ رفع، و (النون) نون التوكيد الخفيفة

(بالناصية) متعلّق ب (نسفعن)، و (الباء) للاستعانة

(ناصية) بدل من الناصية المعرفة

(الفاء) رابطة لجواب شرط مقدّر

(اللام) لام الأمر

(السين) للاستقبال

(ندع) مضارع مرفوع و علامة الرفع الضمّة المقدّرة على الواو المحذوفة رسما لمناسبة قراءة الوصل، و الفاعل نحن للتعظيم.

جملة:

«إن لم ينته ...» لا محلّ لها استئنافيّة.

و جملة:

«نسفعن ...» لا محلّ لها جواب القسم .. و جواب الشرط محذوف دلّ عليه جواب القسم.

و جملة:

«ليدع ...» في محلّ جزم جواب شرط مقدّر أي: إن كان قادرا على دفع العذاب فليدع ناديه.

و جملة:

«سندع الزبانية ...» لا محلّ لها تعليليّة.

*******

الـــصــــرف

(15) ينته: إعلال بالحذف لمناسبة الجزم، أصله ينتهي، وزنه يفتع.

(17) ناديه: اسم للمجلس الذي يجتمع فيه القوم، وزنه فاعل.

(18) سندع: حذف منه حرف العلّة - لام الفعل - من رسم المصحف بسبب قراءة الوصل.

(الزبانية)، جمع زبنية، بكسر أوّله و سكون ثانيه و كسر ثالثة و تخفيف الياء، و هو من الزبن أي الدفع أو هو جمع زبنيّ على النسب و أصله زبانيّ بتشديد الياء ثمّ جاءت التاء عوضا من الياء .. و جاء في القاموس: الزبنية كهبرية، متمرّد الجنّ و الإنس و الشديد و الشرطيّ، جمعه زبانية أو واحدها زبنيّ.

ای رهنمایِ مؤمنان، الله مولانا علی
ای سِرّپوشِ غیب دان الله مولانا علی

تو چشم و جان را میـدَهی، کَون و مکان را میـدَهی
چشم و عَیان را میـدهی الله مولانا علی

دانندهْ رازِ همه، انجام و آغازِ همه
ای قَدر و اِعزازِ همه الله مولانا علی

هم حَیّ و هم باقی تویی، هم کوثر و ساقی تویی
قَسّام و رزّاقم تویی الله مولانا علی

ما جمله سرگردانِ تو، هم واله و حیرانِ تو
گویندۀ بُرهانِ تو الله مولانا علی

وحش و طیور و انس و جانّ، جمله به فرمانَت رَوان
داری تو فضلِ بیـکران الله مولانا علی

بَردار از جانم مِحَن، ما را بده فیضِ سخن
از تو ست کامم در دَهَن الله مولانا علی

تو مالکِ هفت اختری، هم سالکان را رهبری
هم مؤمنان را غمخوری الله مولانا علی

احسان ز تو، ارکان ز تو، برهان ز تو، اَبدان ز تو
هم رَوح و هم ریحان ز تو الله مولانا علی

هم انبیاء گویا ز تو، هم اولیاء دانا ز تو
هم عارفان شیدا ز تو الله مولانا علی

قَیّومی و هم اَکرَمی، سلطانی و هم اَعظَمی
بر جمله عالَم عالِمی الله مولانا علی

ملّت ز تو جان یافته، هم جانِ جانان یافته
نَقدِ فراوان یافته الله مولانا علی

***

از نظر قواعد زبان و ادبیّات عرب در عبارت " الله مولانا علی" کلمۀ « یا » به « قرینۀ معنوی » حذف شده است و در حقیقت " الله مولانا علی " معادل است با " یا اللهُ، مولانا علیٌّ " و یعنی « ای الله، سرپرست و صاحب اختیارِ ما علی(ع) است.»

همّاز.

[ هَ م ما ]

(ع ص)

عیب کننده.

|| سخن چین.
لماز.
غماز.

حلّاف

حلّاف.

[ ح َل لا ]
(ع ص)

بسیار سوگندخوار.
سوگندخواره.

تَوَلّي.

[ ت َ وَل لی ]

(ع مص)

ولی ساختن.

|| ولایت راندن.
حکومت نمودن.

|| به خود گرفتن کاری را.

|| به کار کسی قیام کردن.

|| به گردن کردن کار را.
یقال: تولی الامر; ای تقلده.

|| برگشتن.
برگشتن و روی بگردانیدن و با «عن» متعدّی شود.
منه قوله تعالی: و تولّی عنهم.

|| دوستی داشتن با کسی.
و منه قوله تعالی: و من یتولّهم منکم.

تولّی.

[ ت َ وَل لا ]
(ع اِ)

دوستی.
یقال: انه لبین التولی.